Madaarka Ugu Weyn Afrika: Itoobiya oo Dhagax-dhigtay Madaar $12.5 Bilyan ku Kacaya
Itoobiya oo hiigsanaysa inay noqoto Xudunta Isu-socodka Caalamka iyadoo dhisaysa garoon afar jeer ka weyn kan Bole.
Dowladda Itoobiya ayaa Sabtidii si rasmi ah u dhagax-dhigtay dhismaha Madaarka Caalamiga ah ee Bishoftu (Bishoftu International Airport - BIA), mashruuc qiimihiisu gaarayo $12.5 Bilyan oo loogu talagalay inuu wax ka beddelo taariikhda duulimaadka Afrika.
Warbixintan gaarka ah ee Sahanshe, waxaan ku soo bandhigaynaa xogta oo dhammaystiran: laga bilaabo sababaha farsamo ee goobta loo doortay, kooxda caalamiga ah ee mashruuca wadda, ilaa caqabadaha dhaqaale ee jira.
1. Baaxadda iyo Awoodda: Tirooyin Layaab Leh
Madaarkan cusub ma ahan mid caadi ah; waa magaalo yar oo dhanka cirka ah.
Qiimaha Mashruuca: Kharashka guud waa $12.5 Bilyan. Mashruuca markiisii hore waxaa lagu qiyaasay $10 Bilyan, balse wuxuu kordhay markii la ballaariyay baaxadda shaqada iyo qalabka farsamada.
Awoodda Qaadista: Marka uu dhammaado, madaarku wuxuu qaabili karaa 110 Milyan oo rakaab ah sanadkii, isagoo noqonaya kan ugu weyn Afrika, safka horena kaga jira madaarada adduunka ugu mashquulka badan.
Kaabayaasha Farsamada:
4 Dhabbe (Runways): Si ay diyaarado badan isku mar u kacaan ama u degaan.
Baarkinka Diyaaradaha: Wuxuu qaadaa 270 diyaaradood hal mar.
Isbarbardhig: Wuxuu 4 jeer ka weyn yahay madaarka hadda shaqeeya ee Bole International.
2. Istiraatiijiyadda “Laba-Garoon Diyaaradeed”
Dad badan ayaa u haysta in madaarka Bole la xirayo, laakiin qorshuhu waa “Multi-Airport Strategy”.
Wada-shaqeyn: Madaarka Bole (oo qaada 25 milyan) iyo Bishoftu (oo qaada 110 milyan) waxay u shaqeyn doonaan si “Tandem” ah ama is-kabid.
Wejiyada Dhismaha:
Wejiga 1aad: Waxaa la soo gabagabeynayaa sanadka 2030, markaas oo uu qaabili doono 60 Milyan oo rakaab ah.
Wejiga 2aad: Waa ballaarinta kama dambaysta ah ee gaarsiinaysa 110 milyan.
3. Sababta Bishoftu? (Sirta Farsamada iyo Juqraafiga)
Goobta madaarka laga dhisayo, oo 40-45km u jirta Addis Ababa, waxaa loo doortay labo sababood oo cilmiyeysan:
Joogga Dhulka: Madaarku wuxuu ku yaallaa joog dhan 1,910 mitir. Dhanka injineerinka duulimaadka, tani waxay diyaaradaha siinaysaa waxqabad (Performance) aad u sarreeya xilliga kicitaanka iyo degitaanka.
Isku-xirka: Wuxuu ku yaallaa goob si fudud loogu xiri karo kaabayaasha wadooyinka iyo tareenada ee caasimadda, taas oo sahlaysa isu-socodka rakaabka.
4. Maalgelinta iyo Kooxda Caalamiga ah
Itoobiya mashruucan kaligeed ma waddo. Waxaa la dhisay “Consortium” ama isbahaysi shirkado caalami ah oo maamulaya lacagta iyo farsamada:
Maalgelinta (30/70): Shirkadda Ethiopian Airlines waxay bixinaysaa 30% qiimaha dhismaha, halka 70% laga raadinayo deymiyaal caalami ah.
Xubnaha Muhiimka ah ee Mashruuca:
Sponsor: Ethiopian Airlines Group (EAG).
Hoggaanka Deynta (IMLA): Bankiga Horumarinta Afrika (AfDB), oo ballanqaaday $500 Milyan, hoggaaminayana ururinta $8.7 Bilyan oo kale.
La-taliyaha Farsamada: Shirkadda Dar Al-Handasah (Design & Engineering).
La-taliyaha Maaliyadda: Shirkadda KPMG.
Xiisaha Caalamka: Dalalka Shiinaha, Maraykanka, iyo wadamada Bariga Dhexe ayaa muujiyay xiiso ay u qabaan maalgelinta mashruucan.
5. Jadwalka iyo Caqabadaha
Warbixinta rasmiga ah waxay bixisay jadwalka shaqada oo faahfaahsan:
Hadda (Janaayo 2026): Waxaa la qoondeeyay $610 Milyan oo loogu talagalay shaqada aasaaska iyo qodista (Excavation works), taas oo socon doonta hal sano.
Agoosto 2026: Waa xilliga ay qandaraaslayaasha waaweyn (Main Contractors) si rasmi ah u bilaabi doonaan dhismaha dhismayaasha.
Caqabadaha: Mashruucan wuxuu imaanayaa xilli Itoobiya ay la daalaa-dhacayso sicir-barar iyo hoos u dhaca qiimaha lacagta (Currency devaluation), taas oo culays ku noqon karta fulinta.
6. Saamaynta Dhaqaale iyo Aqoonsiga
Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed iyo Maamulaha Ethiopian Airlines, Mesfin Tasew, waxay sheegeen in madaarku uu noqon doono xudunta ganacsiga xorta ah ee Afrika (AfCFTA). Naqshadda madaarka ayaa sidoo kale noqon doonta mid ka tarjumaysa dhaqanka Itoobiya iyo ilaalinta deegaanka.
Gunaanad: Dhismaha Madaarka Bishoftu waa khamaar dhaqaale oo weyn, laakiin waa mid xisaabsan. Iyadoo ay jiraan caqabado dhaqaale, haddana ka-qaybgalka shirkadaha sida KPMG iyo AfDB waxay muujinaysaa in adduunku uu aaminsan yahay mustaqbalka duulimaadka ee Itoobiya.
Xigasho: Al Jazeera iyo Reuters.